W gondolkach siedzą: Lenin, Piotr I, Iwan Groźny, Jelcyn, Gogol, drugi z Jerofiejewów, Grebienszczikow, Szatunow. I trzesący się ze strachu Czaadajew, który najwyraźniej pragnie wysiąść.

Pietrozawodzk, lipiec 2008. Zardzewiały diabelski młyn w miasteczku, któremu bliżej do przerażającego niż wesołego. W tle jezioro Onega.

Tak więc, panie i panowie, przed wami pięć scen z mojej kolekcji największych kinowych nieporozumień:

1.Mózg atakuje!

I to nie byle jaki, lecz zmutowany mózg wielkości furgonetki. To urywek z nakręconego w 1988 roku filmu The Brain w reżyserii Eda Hunta. Scena kultowa!

2.I pluszowe misie mogą zabić…

…parafrazując Gusa van Santa. To sam początek filmu o olbrzymim mózgu.

3.Najbardziej przekonująca scena świata…

…na którą składają się: najźlejsze zło, najbardziej przekonujący śmiech, najbardziej przekonujący ból i przede wszystkim najbardziej przekonujący upadek – za samą dwudziestą drugą sekundę należałby się osobny Oscar.

Scena pochodzi z kampowego pornohorroru Naga dla szatana w reżyserii Luigiego Batzelli z 1974 roku.

4.Wybuchające ścierwo pająka atakuje 3

…czyż nie piękny tytuł dla kolejnej produkcji ze Stevenem Seagalem? Scena pochodzi z tegoż samego filmu, co powyższy upadek.

Chciałbym zwrócić uwagę na odgłosy wydawane przez pająka i jego nieruchome nóżki z plastiku. No i przede wszystkim największa tajemnica: dlaczego ścierwo stwora wybucha?

5.Z siekierą na mózg

Niestety, straszliwe mózgi znowu atakują. Tym razem naszą planetę zaatakował stwór z planety Arous. Wchodząc w umysł poważanego naukowca planuje opanować świat, na szczęście w ślad za nim na ziemię spada mózg-policjant tworzący swoją bazę w głowie psa naukowca. Kto wygra? Czy siekiera powstrzyma kosmiczne moce? Odpowiedzi na te pytania tylko w Mózgu z planety Arous z 1957 roku w reżyserii Nathana Jurana.

]]> http://mooflon.wordpress.com/2009/09/12/ukryte-piekno-filmow-klasy-z/feed/ 3 mooflon http://mooflon.wordpress.com/2009/09/09/afanasija-nikitina-podroze-za-trzy-morza/ http://mooflon.wordpress.com/2009/09/09/afanasija-nikitina-podroze-za-trzy-morza/#comments Wed, 09 Sep 2009 16:26:33 +0000 mooflon http://mooflon.wordpress.com/?p=353 ]]> Twier, 1466. Około trzydziestoletni kupiec Afanasij, syn Nikity, wyrusza ze swym ładunkiem w drogę do Indii, nie wiedząc jeszcze, że nie bogactwo będzie mu dane, lecz sława jednego z najodważniejszych podróżników i kronikarzy ówczesnego świata. Pokonując długą drogę z rodzinnego miasta do sułtanatu Bahmanidów, przez Kaukaz, morze Kaspijskie, Persję i morze Arabskie, Afanasij sporządza notatki, mające stać się za kilka wieków bezcennym źródłem historycznym. Swe dzieło tytułuje Podróże za trzy morza, mając na myśli wspomniane już akweny, a także morze Czarne, które przebył na wskroś, z tureckiego Trabzonu do Teodozji na Krymie, już w drodze do domu.
Jak często bywa w biografiach wielkich podróżników, kupiec nigdy nie powrócił do rodzinnej Twieri – zmarł w szóstym roku podróży pod Smoleńskiem, niemalże pod bramami rodzinnego miasta.

Trasa podróży Afanasija Nikitina

Niespełna trzy lata po śmierci Afanasija, jego rękopis odnajduje się w Moskwie u Wasilija Mamyriewa, który uporządkował notatki i zamieścił przed nimi krótki wstęp. To dzięki jego pracy Podróże za trzy morza przetrwały do dnia dzisiejszego – odkryte ponownie w 1821 przez historyka Nikołaja Michajłowicza Karamzina.

Aby wczuć się w nastrój podróży twierskiego kupca i dowiedzieć się czegoś o realiach podróżowania po ówczesnej Rusi, przetłumaczyłem początek oryginalnego źródła – od wyruszenia, do wpłynięcia w deltę Wołgi. W pracy mej starałem się oddać jak najdosłowniej urok piętnastowiecznego języka, jakim opisane są zamorskie podróże Rosjanina:

6983 – w tymże roku początek mają zapiski Afanasija, twierskiego kupca, który w Indiach całe cztery lata spędził, a opowiada jak to z Wasilijem Papinem w podróż wyruszył. Dopytywałem kiedy Wasilij Papin posłanym był przez wielkiego księcia, i powiedzieli mi – w rok po kazańskiej wyprawie wrócił on z Ordy, a poległ pod Kazaniem, strzałą przestrzelony, kiedy książę Jurij na Kazań szedł. W notatkach nie znalazłem którego roku Afanasij wyruszył i w którym roku wrócił z Indii i umarł, a powiadają, że umarł, do Smoleńska nie doszedłszy. A zapiski on swoją ręką pisał, i te zeszyty z pismem jego przywieźli kupcy do Moskwy, do Wasilija Mamyriewa, diaka wielkiego księcia. A rzecze Afanasij:

„O modlitwę świętych ojców naszych, Panie Jezusie Chrystusie, Synie Boży, odpuśćże mi, synowi swojemu grzesznemu, Afanasijowi Nikitinowi. Zapisałem tu swe grzeszne podróże za trzy morza: pierwsze morze – Derbenckie, drugie morze – Indyjskie, trzecie morze – Czarne.

A wyszedłem ja spod soboru świętego ze kopułami złotymi, z miłością jego, i władcę mego, księcia wielkiego Michaiła Borysowicza Twierskiego opuściłem, i świątobliwość jego Giennadija Twierskiego, i Borysa Zacharycza. I popłynąłem zpierwa w dół Wołgi. I do monastyru kaljazinskiego zawitałem, pod wezwaniem Świętej Trójcy Najświętszej i męczenników świętych, Borysa i Gleba. I od igumena Makarija oraz braci świętej błogosławieństwo otrzymałem. A z Kaljagina popłynąłem do Uglicza, skąd bez przeciwwskazań dalej mnie puścili. Odpłynąłem z Uglicza, przyjechałem do Kostromy i do księcia Aleksandra z listem polecającym się udałem, i puścili mnie znów bez problemów. I do Plios przyjechałem niczem nie niepokojony.

I przyjechałem następnie do Niżnego Nowgorodu, do Michaiła Kiseliewa, namiestnika, i do Iwana Sarajewa, i puścili mnie oni bez przeciwwskazań. Jednakże Wasilij Papin w mieście owym nie zatrzymał był się, i ja w Niżnym Nowgorodzie dwa tygodnie zmuszony byłem czekać na Hasan-beka, posła Szirwanszacha tatarskiego. A jechał on z posłannictwem od wielkiego księcia Iwana, a listów było u niego przeszło dziewięćdziesiąt. Popłynąłem z nimi dalej Wołgą. Kazań przejechałem bez problemów, i Ordę, i Usłan, i Saraj, i Bieriekiezan…”

Zainteresowanym polecam pełen tekst Afanasija Nikitina dostępny w języku rosyjskim pod adresem http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=5068

Twierski pomnik kupca

Rosjanie pamiętają o zasługach swego wielkiego podróżnika. A kto z nas, Polaków, słyszał o wyprawie mnicha Benedykta wgłąb Azji?

Mama

- Mamo! Co to znaczy być Rosjaninem?

Milczy.

- Mamo! Mamo!

- Czego chcesz?

- Co to znaczy być Rosjaninem?

- Co?

- Co to znaczy być Rosjaninem?

Milczy.

- Mamo!

- Odczep się! Nudzisz!

- Mamo!

- Powiedziałam ci po rosyjsku – odczep się!!!

- Mamo, nie bij!

- Milcz zasrańcu!

- Mamo! Mamusiu! Nie zabijaj!

Podręcznik

Dlaczego mama nie chciała odpowiedzieć synowi na postawione pytanie?

Dlaczego zaczęła go bić? Czy ostatecznie zabiła go, czy jednak przeżył?

Wiktor Jerofiejew, „Encyklopedia duszy rosyjskiej”, str. 26

(kliknij aby zobaczyć pierwotny rozmiar)

Jest wszędzie. Stoi i straszy, czasem zachwyca swym postapokaliptycznym dostojeństwem, częściej zakłóca odbiór otoczenia, degustuje, skłania do rozmyślań o działalności człowieka w środowisku. Kraj, którego niegdysiejsze władze powzięły romantyczny program zwalczania głodu wśród mużyków bynajmniej nie dbając o rolnictwo, lecz budując coraz to nowe huty i walcownie, pełen jest dziś reliktów przeszłości. Tych większych, jak słynne Oko Moskwy pod czarnobylską elektrownią, i tych mniejszych jak zardzewiałe statki w pobliżu praktycznie każdego rosyjskiego portu.

Żelastwo straszy na obrzeżach miast, nad morzem, w lasach, górach, a nawet na dnie morskim – myślę sobie wspominając dramatyczną historię Kurska. Gdyby zmienił się nagle klimat polityczny, o co w Rosji nietrudno, pod warunkiem że nowy car będzie bardziej przekonujący niż poprzedni, do walającego się po całym kraju niepotrzebnego metalu dołączyłyby tysiące pomników Lenina i innych radzieckich bohaterów. Wyobraź sobie – idziesz lasem, zbierasz grzyby, aż tu nagle trafiasz na zardzewiałe nogi będące kiedyś Wołodią Iljiczem.

A tymczasem w nie tak odległym kraju nad Wisłą przemysł złomiarski staje się powoli sztuką narodową. Każdego dnia łupem złodziei padają kilometry drutów, co najmniej kilka studzienek kanalizacyjnych, a nawet wciąż będące w użytku szyny kolejowe. Znam przypadek, w którym złomiarze połakomili się na metalowe płyty zakrywające szambo, i nie odrzucił ich nawet fakt, że – delikatnie sprawę ujmując – nie były to elementy do końca czyste. Może by tak politycy wysokiego szczebla przedyskutowali kwestię wymiany złomiarzy na… powiedzmy prostytutki? Wszyscy byliby szczęśliwi – polski towar eksportowy miałby do dyspozycji tysiące ton ulubionego materiału, natomiast rosyjskie panie lekkich obyczajów nie musiałyby już pokonywać setek kilometrów w drodze do pracy na zachodzie. Nu wot – i już mamy tematykę następnego szczytu międzynarodowego!

Wyspy Sołowieckie – kolejny nadbrzeżny złom w towarzystwie bandery marynarki Związku Radzieckiego – w siedemnaście lat po jego rozpadzie (kliknij aby zobaczyć pierwotny rozmiar).

Szczyt Ajkuajwienczorr w Chibinach – pozostałości po radzieckim wyciągu narciarskim. W tle dziewicza przyroda półwyspu Kolskiego (kliknij aby zobaczyć pierwotny rozmiar).

Źródło: http://holina.flamber.ru/photos/

- Tutaj pociągi nie jeździły – odpowiedział zagadnięty mieszkaniec – только электрички. No tak, pomyślałem sobie. To drobna różnica lingwistyczna, jednak jak bardzo symboliczna w tym miejscu; elektriczka to nie pociąg, jak bowiem porównać podmiejski środek transportu z jadącym tysiące kilometrów ekspresem transsyberyjskim? Oni wszyscy tacy byli, przemknęła kolejna myśl, choćby te zwłoki – jak wielki był to pomnik!; choćby ten grobowiec, po co w tej mieścinie tak wielki dworzec? Radziecka megalomania ostatni raz dała znać o sobie w monumentalnym upadku całej czerwonej państwowości. Z dnia na dzień przestał być potrzebny strażnik komunizmu na półwyspie Kanin Nos i Nowej Ziemi, nie była już konieczna praca rąk ludzkich w nieopłacalnych fabrykach i kopalniach, swoją funkcję utracił też kamienny towarzysz z kirowskiego dworca. Ze zrujnowanego już, a jakże, kirowskiego dworca!

A jednak jest to piękne miejsce. Smutne, lecz prawdziwe. Nie uświadczysz tam pogoni za pieniędzmi, społecznej nierówności, alternatywnych knajpek, a nawet złodziei. Znajdziesz za to majestatyczne góry, chłodny wiatr północy i oszałamiający krajobraz półwyspu Kolskiego.

I tęsknotę.

Spójrz, Panie, oto twierdza
Lecz jej mury nie chronią przed strachem.
My, Panie, jesteśmy dziećmi w Twoich rękach,
Naucz nas widzieć Twe oblicze za każdym nieszczęściem.
Przyjmij, Panie, ten oto chleb i wino,
Spójrz, Panie, jak spadamy na dno,
Naucz nas oddychać pod wodą.

Akwarium – „Nikita Riazańskij”, jeden z najpiękniejszych utworów, jakie słyszałem w życiu. Śpiewa bożyszcze współczesnej rosyjskiej muzyki, Boris Griebienszczikow.
Dla ruskojęzycznych postuję pełen tekst, bo tylko w oryginale da się całkowicie docenić średniowieczno-prawosławną poetykę „Nikity”:

Никита Рязанский строил город
И ему не хватило гвоздя,
Никита Рязанский протянул ладони
И увидел в них капли дождя.
Никита Рязанский оставил город
И вышел в сад.
Никита Рязанский,
Оставь старца и учаше, кто млад.

Святая София, узнав о нём,
Пришла к нему в дом.
Святая София искала его
И нашла его под кустом.
Она крестила его солёным хлебом
И горьким вином, и они смеялись
И молились вдвоём.

Смотри Господи, крепость
И от крепости страх.
Мы, Господи, дети у Тебя в руках,
Научи нас видеть Тебя за каждой бедой.
Прими, Господи, этот хлеб и вино!
Смотри, Господи, вот мы уходим на дно,
Научи нас дышать под водой.

Девять тысяч церквей ждут его потому, что
Он должен спасти девять тысяч церквей,
Ищут его и не могут его найти.
А ночью опять был дождь,
И пожар догорел,
Нам остался лишь дым, но город спасётся,
Пока трое из нас продолжают говорить с ним.

Смотри Господи, крепость
И от крепости страх.
Мы, Господи, дети у Тебя в руках,
Научи нас видеть Тебя за каждой бедой.
Прими, Господи, этот хлеб и вино!
Смотри, Господи, вот мы уходим на дно,
Научи нас дышать под водой.

Na pierwszym zdjęciu ruda piękność z Odessy, napotkana na podwórzu mojego domu przy zaułku Niekrasowa. Leżąc pod krzesłem, chroniła się przed niemiłosiernym upałem sięgającym przysłowiowych czterdziestu stopni w cieniu. Pięćset metrów dalej, na obsadzonej potężnymi akacjami ulicy Prieobrażenskiej, leżała spora góra arbuzów, ułożona przez dwóch miejscowych sprzedawców. Owoce wysypywały się na cztery strony świata, by zostać za chwilę rozcięte przez koła skrzypiącego tramwaju, wtoczyć się pod nogi nieuważnych przechodniów, ili paść łupem Wani, pięcioletniego złodziejaszka spod dwudziestki. Miasto żyło. Zmęczone upałem, dyszało ciężko, a wraz z nim malińkaja ryżaja koszka na zacisznym podwórzu.

Ruskie koty maskują się umaszczeniem. Ciepły kot trafi zgodnie z boskim zamiarem na gorącą ulicę Odessy, chłodne futro wpisze się w wietrzny krajobraz północy.

Niebieskie morze, droga do domu daleka. A tam, za wiecznymi, pijanymi mgłami, przed drzwiami drewnianej chatki na wyspach Sołowieckich, chowa się wystraszone kocię z drugiej fotografii. Kropelki wody głaszczą malucha dobrotliwie, by popłynąć za chwilę w stronę przygotowujących sieci brodatych mużyków. Cisza. Spokój. Niepokój! Strach. Zimno. Kotek wspina się po wysokim progu i wchodzi do rozgrzanej izby ukochanej babuszki.